اگر یک سهم به صورت روزانه داد و ستد نشود، برآورد بازده مورد انتظار و سنجش بازده غیر عادی آن دچار مشکل می شود، زیرا وقفههای معاملاتی موجب می شود تا نتوان بازده واقعی روزانه سهم را محاسبه کرد. در نتیجه پارامترهای الگوی بازار (α وβ ) دچار محدودیت می شود. در بورس تهران و بسیاری از بورسهای کوچک، معمولاً آخرین قیمت معاملاتی (بعضاً با احتساب فرمولهای محاسبه قیمت پایانی) به عنوان قیمت روزهای وقفه اعلام می شود. اگر بازده سهام از روی قیمتهای تابلو محاسبه شود، بازده روزهای وقفه صفر خواهد شد و برای روزهای پس از وقفه رقم بازده نسبتاً زیاد (مثبت یا منفی ) خواهد بود، زیرا بازدههای مشاهده نشده روزهای وقفه به اولین روز معاملاتی اختصاص مییابد(نیز و رومسی[۱]، ۱۹۹۳). به بازدههایی که بر اساس این روش محاسبه می شود، بازدههای سرجمع یا تجمیعی میگویند. زیرا، بازده چند دوره در یک روز جمع می شود(قائمی و معصومی، ۱۳۹۰). برای جمع آوری داده های اولیه و محاسبه عملیاتی متغیر، از نرم افزار ره آورد نوین، اداره آمار و اطلاعات معاونت بورس استفاده می شود. بازدهها به صورت انباشته سالانه از تاریخ اعلان در نظر گرفته خواهد شد.
عدم تقارن اطلاعاتی
طبق نظر اسکات و همکاران[۲] (۲۰۰۳) زمانی که یکی از طرفین معامله نسبت به طرف دیگر، دارای مزیت اطلاعاتی باشد، میگویند سیستم اقتصادی از دیدگاه اطلاعات، نامتقارن است. برای تعیین سطح عدم تقارن دامنه تغییرات قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام میباشد.
برای محاسبه عدم تقارن اطلاعاتی در بورس اوراق بهادار تهران از مدل زیر استفاده شده است. این مدل توسط چیانگ و وینکاتش[۳] (١٩٨۶) برای تعیین دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام مورد استفاده قرار گرفت. پس از وی نیز افراد دیگری در پژوهشهای خود از این مدل بهره گرفتند. مدل یاد شده به شرح زیر است:
(۱-۴) ×۱۰۰ = SPREAD it
که در آن:
:SPREAD دامنه تفاوت قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام
:(ASK PRICE) AP میانگین قیمت پیشنهادی فروش سهام شرکت i در دوره t
:(BID PRICE) BP میانگین قیمت پیشنهادی خرید شرکت i در دوره t
در این پژوهش، از بهترین قیمت پیشنهای خرید و فروش استفاه خواهد شد. با توجه به بررسی نمونه ای صورت گرفته و به صورت تجربی، میانگین فاصله بین دو اعلامیه در بورس در حدود ۳۰ روز کاری است(قائمی و معصومی، ۱۳۹۰: ۱۸). از این رو حداکثر محدوده زمانی رویداد در این پژوهش هم ۳۰ روز کاری در نظر گرفته می شود و از روش نوسان غیر عادی قیمت سهم برای تعیین محدوده زمانی رویداد استفاده خواهد شد. در نهایت، در صورت وجود عدم تقارن برابر ۱ و در غیر این صورت صفر در نظر گرفته می شود.
بازده مجموع دارایی ها
این نسبت بازده مجموع دارایی ها را اندازه گیری می کند که به ازای یک واحد از منابع شرکت چه مقدار سود در طی یک سال حاصل شده است. در واقع نسبت بازده مجموع دارایی ها، یک نسبت سودآوری را برای شرکت بیان می کند. این نسبت برای نشان دادن قدرت سودآوری شرکت، نسبت به جمع ارزش دفتری دارایی ها تهیه میگردد. این نسبت از طریق تقسیم سود عملیاتی بر مجموع دارایی ها به دست می آید.
(۱-۵) (جمع دارایی ها)/ (سود عملیاتی) = ROA= OP / TAS
متغیرهای کنترلی:
اهرم مالی
این نسبت بیانگر کل دارایی هایی میباشد که از محل بدهیها تأمین شده است. با افزایش این نسبت ریسک مالی شرکت افزایش مییابد. بنابرین، اعتباردهندگان و سرمایه گذاران نسبت بدهی پایین را ترجیح می دهند. در پژوهش حاضر، نسبت بدهی به صورت زیر محاسبه می شود:
(۱-۶) = اهرم مالی
اندازه شرکت
معیاری است که برای تشخیص بزرگ یا کوچک بودن شرکتها مورد استفاده قرار گرفته است که بر تصمیم سرمایه گذاران و واکنشهای آنها به اطلاعات مؤثر است. در این تحقیق اندازه شرکت از ضرب تعداد سهام عادی منتشر شده در قیمت بازار سهام عادی به دست میآید.
(۱-۷) قیمت بازار سهام در پایان سال * تعداد سهام عادی = اندازه شرکت
خطای پیش بینی سود [۴]
انحرافی از پیش بینیهای سود مدیریت است که به صورت تفاوت سود واقعی و سود پیش بینی شده توسط مدیران بر قدر مطلق سود پیش بینی شده توسط مدیران قابل ارزیابی است. متغیر خطای پیش بینی سود برابر است با اختلاف سود (زیان) پیش بینی شده از سود (زیان) واقعی تقسیم بر قدر مطلق سود (زیان) پیش بینی شده محاسبه می شود(نمازی و شمسالدینی، ۱۳۸۶).
۱-۷ قلمرو پژوهش
قلمرو پژوهش حاضر در سه سطح؛ قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی به صورت ذیل ارائه میگردد:
۱-۷-۱ قلمرو موضوعی پژوهش
قلمرو موضوعی پژوهش حاضر در حیطه پژوهشهای رشته حسابداری قرار دارد و به شناسایی تأثیر تأمین مالی خارج از ترازنامه بر واکنش سرمایه گذاران نسبت به اعلان سود می پردازد.
۱-۷-۲ قلمرو زمانی انجام پژوهش
با توجه به نوع پژوهش که کاربردی _ پیمایشی است، دوره زمانی پژوهش حاضر به صورت سالانه برای سال مالی ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۲ در نظر گرفته شده است.
۱-۷-۳ قلمرو مکانی انجام پژوهش
اطلاعات مورد نیاز برای انجام پژوهش حاضر مربوط به شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد.
مدل مفهومی پژوهش
متغیر وابسته متغیرهای مداخلهگر متغیر مستقل
عدم تقارن اطلاعاتی
بازده دارایی ها
مدل مفهومی تأثیر اجاره عملیاتی بر واکنش سرمایه گذاران نسبت به اعلان سود (منبع: محقق)
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش